Ga naar de inhoud

Het Nationaal Park van de Hoge Venen

Een project voor de toekomst van de regio,
geïnspireerd door haar actoren en bewoners
.

De Hoge Venen, een uitzonderlijk natuur- en landschapsgebied

De hoogvlakte van de Venen is een van de meest atypische gebieden met de grootste biodiversiteit in Wallonië. Het bestaat uit uitgestrekte heide- en veengebieden, omgeven door bossen die voor het merendeel uit sparren bestaan. De Hoge Venen, die een buitengewoon landschap vormen, zijn van groot toeristisch belang en trekken talloze bezoekers aan. 

Veengebieden, zeldzame en bedreigde biotopen

De Hoge Venen, waarvan het hoogste punt gelegen is op 694 m (Signaal van Botrange), vormen het eerste obstakel voor de wolken die door de heersende Atlantische winden meegevoerd worden. Dit leidt tot overvloedige regenval en een zeer koel klimaat. Dit bevordert wel de ontwikkeling van vochtige gebieden zoals veenmoerassen die gevormd worden door veenmos. Zij hebben een unieke flora (zonnedauw, veenbes, enz.) en fauna (heidehaan) in West-Europa en vormen echte koolstofputten, maar zijn zeer gevoelig voor de opwarming van de aarde: hun regeneratie is van essentieel belang.

... en een enorm reservoir van drinkwater

Talrijke rivieren stromen van de hoogvlakte : op de noordflank de Vesder en haar bijrivieren (Helle, Gileppe, Hoëgne); in het oosten de R(o)ur; op de zuidflank de Warche en haar bijrivieren (Bayehon , Trôs Marets, ...), die allemaal deel uitmaken van het stroomgebied van de Maas. Op deze rivieren zijn verschillende stuwdammen gebouwd en die een groot deel van het arrondissement Verviers van water voorzien. De in de natuurreservaten uitgevoerde werkzaamheden, die erop gericht zijn de waterabsorptiecapaciteit/sponsfunctie van deze gebieden te herstellen, moeten worden uitgebreid tot de omliggende gebieden.

Een milieu dat gevormd werd door menselijke activiteit

De Hoge Venen zijn lange tijd een moeilijk te oversteken obstakel geweest: afgezien van de beroemde door de Romeinen aangelegde Via Mansuerisca, zijn de meeste wegen er lange tijd omheen gegaan; veel reizigers die toch probeerden het gebied over te steken via onzekere paden, zijn verdwaald en hebben er soms het leven gelaten. Om hen te helpen werden in de loop der eeuwen herbergen gebouwd; de meeste zijn verdwenen, met uitzondering van de bekende Baraque Michel. In de Middeleeuwen vestigden zich dorpen rond de hoogvlakte: de bewoners exploiteerden de veengronden, lieten er hun kuddes grazen en ontgonnen turf en voorzagen zich op die manier van schamele maar gevarieerde hulpbronnen. Talrijke kleine erfgoedelementen (mijlpalen, kruisen,....) markeren het landschap en vertellen over deze lange menselijke aanwezigheid.

Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw begon men sparren aan te planten, ter vervanging van het oorspronkelijke loofbos. Deze monocultuur van zachthout, een bron van financiële inkomsten, verarmde de biodiversiteit en verminderde de kwaliteit van het landschap. Met het oog op het behoud van de meest kwetsbare natuurgebieden werd in 1957 het Réserve Naturelle Domaniale opgericht, dat zich steeds verder heeft uitgebreid en nu 5.300 hectare beslaat. De ontwikkeling van recreatie- en sportactiviteiten (langlaufen, enz.) in de tweede helft van de 20e eeuw heeft van dit gebied een belangrijke toeristische trekpleister gemaakt en aanzienlijke economische voordelen gegenereerd, in het bijzonder door de vestiging van talrijke horecabedrijven. De laatste jaren is de stroom bezoekers moeilijk in de hand te houden, wat heeft geleid tot bedreigingen voor de natuurlijke omgeving, mobiliteits- en veiligheidsproblemen en overlast in de naburige dorpen.

Kaart



Nationaal Park : het project

De instandhoudings- en herstelmaatregelen (LIFE-projecten) blijven hun vruchten afwerpen in het natuurreservaat: geslaagde renaturatie, terugkeer van insecten (libellen) of vogels (anatidae - zwemvogels). Toch is een algemenere aanpak nodig, zowel territoriaal (buiten de perimeter van het reservaat) als thematisch (buiten het natuurbehoud zelf). Deze meer algemene aanpak zal erop gericht zijn deze vooruitgang te bestendigen en te versterken, maar ook de problemen aan te pakken die verband houden met de menselijke (over)frequentatie. Het zal er ook voor zorgen dat alle betrokken partijen van het gebied op een gecoördineerde manier betrokken worden bij een gezamenlijke visie op de toekomst ervan.

De meerwaarde van een Nationaal Park

De projectoproep "Parc National Wallonie" is opgezet als een proces dat erop gericht is de projectleiders en de betrokken lokale gemeenschappen kansen te bieden op verschillende gebieden: milieu, economie, werkgelegenheid, levenskwaliteit, mobiliteit, enz. In het algemeen wordt ernaar gestreefd dat gemeenten en lokale gemeenschappen een geïntegreerde en duurzame ontwikkeling van hun grondgebied tot stand brengen. Voor de geselecteerde kandidaten wordt de financiering gebruikt voor de uitvoering van acties en projecten voor het herstel van het natuurlijk milieu, de ontwikkeling van een infrastructuur, de verbetering van de opvang en de valorisatie van de natuurgebieden en het erfgoed van de regio, om de economische activiteit en de levenskwaliteit van de inwoners te bevorderen. 

Voor de bewoners zal het nationaal park een beter aanbod bieden voor plaatselijke winkels en diensten (bv. dorpswinkel, verbindingen met het openbaar vervoer), qua infrastructuur (bv. fietspaden) en inzake milieukwaliteit en tewerkstellingsmogelijkheden. De investeringen zullen zowel de natuur als de plaatselijke gemeenschap ten goede komen, of het nu gaat om een betere leefomgeving en een beter landschap of om een betere weerstand tegen droogte en/of overstromingen, enz. Het project "nationaal park" zal grotendeels in partnerschap en overleg met de verschillende gebruikers, belangengroepen, autoriteiten en lokale gemeenschappen worden opgezet, zodat de meerderheid van de partijen kan meegenieten van de realisatie ervan.

De ontwikkeling van master- en operationele plannen...met u!

Het project "Nationaal Park van de Hoge Venen" is geselecteerd na een eerste preselectie op niveau van het Waals Gewest, samen met drie andere kandidaten. Het project gaat nu zijn tweede en laatste fase in, waarin twee gebieden het label zullen krijgen en de geplande financiering zullen ontvangen. Alle actoren van de 7 betrokken gemeenten (Baelen, Bütgenbach, Eupen, Jalhay, Malmedy, Raeren en Weimes) en zelfs daarbuiten (het actiegebied omvat het hele arrondissement Verviers en de Duitstalige Gemeenschap en zelfs de aangrenzende Duitse gemeenten), en gebruikers van buiten het grondgebied, worden uitgenodigd om deel te nemen aan de reflecties en voorstellen rond dit project.

Ook de bewoners van het gebied zullen geraadpleegd worden, aangezien zij het dichtst bij het gebied staan en dus het eerste belanghebbende publiek vormen. Concreet zullen in elk van de 7 betrokken gemeenten voorlichtingsbijeenkomsten voor de bevolking georganiseerd worden. Tijdens deze bijeenkomsten is het de bedoeling dat de inwoners antwoorden krijgen op hun eventuele vragen. De verschillende genoemde partijen zullen ook ontmoet worden om de implicaties van het nationale park op hun gebied te bespreken. Tenslotte zal een vragenlijst onder de plaatselijke bevolking en de toeristen verspreid worden om meer te weten te komen over hun verwachtingen van het nationale parkproject en de aandachtspunten die behouden moeten blijven. Details over deze bijeenkomsten zullen binnenkort worden bekendgemaakt..

Het project "Nationaal Park van de Hoge Venen" is geselecteerd na een eerste preselectie op niveau van het Waals Gewest, samen met drie andere kandidaten. Het project gaat nu zijn tweede en laatste fase in, waarin twee gebieden het label zullen krijgen en de geplande financiering zullen ontvangen. Alle actoren van de 7 betrokken gemeenten (Baelen, Bütgenbach, Eupen, Jalhay, Malmedy, Raeren en Weimes) en zelfs daarbuiten (het actiegebied omvat het hele arrondissement Verviers en de Duitstalige Gemeenschap en zelfs de aangrenzende Duitse gemeenten), en gebruikers van buiten het grondgebied, worden uitgenodigd om deel te nemen aan de reflecties en voorstellen rond dit project.

Ook de bewoners van het gebied zullen geraadpleegd worden, aangezien zij het dichtst bij het gebied staan en dus het eerste belanghebbende publiek vormen. Concreet zullen in elk van de 7 betrokken gemeenten voorlichtingsbijeenkomsten voor de bevolking georganiseerd worden. Tijdens deze bijeenkomsten is het de bedoeling dat de inwoners antwoorden krijgen op hun eventuele vragen. De verschillende genoemde partijen zullen ook ontmoet worden om de implicaties van het nationale park op hun gebied te bespreken. Tenslotte zal een vragenlijst onder de plaatselijke bevolking en de toeristen verspreid worden om meer te weten te komen over hun verwachtingen van het nationale parkproject en de aandachtspunten die behouden moeten blijven. Details over deze bijeenkomsten zullen binnenkort worden bekendgemaakt.

Meer informatie over de nationale parken van Wallonië (Enkel in het Frans beschikbaar)



Veelgestelde vragen (F.A.Q)

Natuurreservaten hebben een belangrijke beschermingsstatus op grond van de Natuurbeschermingswet. Hun perimeter en de activiteiten die er plaatsvinden zijn strikt gereglementeerd. Hun voornaamste doel is het behoud van habitat of soorten.

Het staatsnatuurreservaat van de Hoge Venen dat in 1957 werd opgericht, is het oudste en het grootste van België (5.700 ha); het bestaat uit verschillende eenheden en strekt zich uit over verschillende gemeenten (Baelen, Jalhay, Malmedy, Waimes) rond de heuvelrug Botrange - Baraque Michel en ook over Eupen en Raeren (Noord-Oost Venen).

Het nationaal park daarentegen heeft geen extra beschermingsstatus, en dus ook geen wettelijke beperkingen die er uitsluitend aan verbonden zouden zijn. De perimeter omvat echter een aantal gebieden die onderworpen zijn aan verordeningen of andere wetgeving en de naleving van deze verordeningen, wetten of statuten is uiteraard vereist.

De oppervlakte van een nationaal park is gewoonlijk veel groter dan de gemiddelde oppervlakte van een natuurreservaat. Aangezien een nationaal park tot doel heeft de ecologische processen en dynamiek op zijn grondgebied te bevorderen en te ontwikkelen, biedt het de mogelijkheid om deze op een gecoördineerde manier over een groter gebied te ontwikkelen dan een natuurreservaat. Volgens de criteria om als nationaal park te worden erkend, moet het nationaal park een bepaald percentage beschermde gebieden van verschillende status bevatten. Het omvat dus natuurgebied(en) en/of andere gebieden met een beschermingsstatus (min. 40%), maar ook gebieden zonder een bijzondere beschermingsstatus.

Een natuurpark is een landelijk gebied dat rijk is aan biodiversiteit met een minimale oppervlakte van 10.000 ha en dat verspreid is over verschillende gemeenten. Dit gebied is doorgaans groter in oppervlakte en omvat alle kunstmatige oppervlakken, bedrijfsterreinen en dorpen bijvoorbeeld en heeft als hoofddoel de ontwikkeling van menselijke activiteiten te bevorderen die verenigbaar zijn met het behoud van de biologische rijkdom en de landschappen. Het wordt gewoonlijk ingedeeld in categorie V van de door de IUCN voorgestelde typologie van beschermde gebieden. De belangrijkste doelstellingen van een nationaal park zijn de instandhouding en waardering van een gebied met een uitzonderlijke biologische rijkdom, de bevordering van grootschalige natuurlijke dynamiek en processen en de ontwikkeling van een milieuvriendelijk toeristisch aanbod. Het project bestaat ook uit een globaal territoriaal project dat gericht is op de levenskwaliteit en de identiteit van de plaatselijke gemeenschappen en op de bevordering van menselijke activiteiten die verenigbaar zijn met de hoofddoelstellingen van het project. Het wordt gewoonlijk ingedeeld in categorie II van de typologie van beschermde gebieden die door de IUCN wordt voorgesteld. Een natuurpark kan dus ook een nationaal park omvatten.

Het Natuurpark Hoge Venen – Eifel dat gecreëerd werd in 1970, behelst 72.000 ha, verdeeld over 12 gemeentes (Amel, Baelen, Büllingen, Burg-Reuland, Bütgenbach, Eupen, Jalhay, Raeren, Malmedy, Sankt Vith, Stavelot et Weimes) in een gebied van Raeren tot Ouren. Er leven meer dan 20.000 inwoners.

Hoewel aan dezelfde criteria wordt voldaan (met name wat de minimumoppervlakte betreft) die door de Internationale Unie voor het behoud van de natuur zijn vastgelegd, kan elke Staat de modaliteiten voor de inrichting van een nationaal park aanpassen.

Het Nationaal Park Eifel werd opgericht op het voormalige militaire terrein van Vogelzang om bezoekers aan te trekken en de natuur de kans te geven zich op eigen kracht te ontwikkelen. Zo werden, in tegenstelling tot in de Hoge Venen, de door de schorskever aangetaste sparrenbossen (die door de mens werden aangeplant) niet bestreden om de dood van de sparren te bevorderen ten gunste van een natuurlijke regeneratie van loofhout.

Er dient ook opgemerkt te worden dat er al een Belgisch nationaal park in Vlaanderen is: het "Nationaal Park Hoge Kempen" in Limburg.

Een van de doelstellingen van een nationaal park is het bereiken van een zo optimaal mogelijk evenwicht tussen natuurbescherming, toerisme en het welzijn van de bewoners. Een van de belangrijkste opgaven van het nationaal park is het plannen en coördineren van deze verschillende doelstellingen. Financiële en persoonlijke investeringen stellen het park in staat deze aspecten optimaal aan te pakken en de geschiktste oplossingen te vinden om problemen in samenhang met gebruiksconflicten te verminderen en te voorkomen. De locatie van toeristische ingangen, bezoekersfaciliteiten, rustige zones, gemarkeerde wandelpaden, het verstrekken van informatie en ondersteuning door het personeel in het veld, bewustmaking en vorming, enz., zijn allemaal manieren om deze verschillende doelstellingen optimaal te organiseren.

De filosofie achter de oproep tot het indienen van projecten is dat er geen beperkingen worden opgelegd op basis van de rechten en plichten van elke partij. Of het nu gaat om bosbouw, landbouw, jacht of het plukken van paddenstoelen, geen enkele praktijk is verboden of onderworpen aan een bepaalde beperking om in aanmerking te komen voor een project in het nationaal park.

De jacht en de natuurbescherming zijn in een specifieke wetgeving geregeld. Het nationaal park voegt geen bepalingen toe aan deze wetten. In de praktijk valt het toekomstige nationaal park al gedeeltelijk onder verschillende beschermingsstatuten (natuurreservaten, Natura 2000, enz.) die al bepaalde verplichtingen opleggen aan alle partijen (eigenaars, beheerders, rechthebbenden, gebruikers, enz.). Deze verplichtingen veranderen niet.

Wat het lidmaatschap van het Nationaal Park betreft, dit houdt geen andere verplichtingen in dan dat men het project steunt en er moreel toe bijdraagt en zelfs van de mogelijkheden die het biedt gebruik mag maken. Het staat iedereen echter vrij om ook daarbuiten een bijdrage te leveren aan de doelstellingen van het nationaal park. Het lidmaatschap van het Nationaal Park kan vooral een kans zijn voor de eigenaars, in termen van faciliteiten of infrastructuur, beheer, technische of administratieve ondersteuning, enz. als dat relevant is voor het globale concept van het project.

Wat bijvoorbeeld de toegankelijkheid van een eigendom betreft, legt het nationaal park geen extra regels op. De bestaande wetgeving inzake het wegennet of de bosbouwwetgeving moet worden nageleefd. Afgezien van deze wetten staat het een eigenaar vrij te beslissen welke toegang hij al dan niet wil verlenen. In sommige gevallen kan het voor een eigenaar voordelig zijn om een toegang door zijn eigendom op de schaal van een globaal gebied zoals het nationaal park beter te plannen of te coördineren en/of om voordeel te halen uit een ontwikkeling die deze toegang mogelijk maakt en tegelijk de mogelijke ongemakken beperkt. Steeds meer particuliere eigenaren willen ook de kwaliteit van hun bezit vergroten of delen; het nationaal park kan een middel zijn om deze behoefte zo georganiseerd mogelijk te realiseren.

In het algemeen is dit concept gericht op het herstel en de bevordering van natuurlijke processen en dynamiek op grote schaal, wat een van de belangrijkste doelstellingen is van de oproep tot het indienen van projecten voor het "Nationaal Park van Wallonië

In het geval van bossen betekent herwildering meestal vrije ontwikkeling met vrijwel geen verdere interventie.

Wat de open gebieden betreft, zijn er in Europa en België talrijke experimenten met vrije begrazing op grote oppervlakten. Ook dient te worden opgemerkt dat sommige open gebieden bestemd worden aan herkolonisatie, afhankelijk van de bestaande mogelijkheden en beperkingen. De instandhouding van oude technieken m.b.t. veeteelt en landbouw, zoals maaien of "klassieke" begrazing, die meestal in het kader van natuurbehoud worden toegepast, voldoen echter niet aan de criteria van "herwildering", zoals gedefinieerd in deze oproep om voorstellen in te dienen, maar dragen uiteraard wel bij aan de andere doelstellingen van natuurbehoud in een nationaal park.

Tenslotte zijn rivieren milieus die veel baat zouden hebben bij herwildering"-technieken (renaturatie van oevers, nieuwe beddingen, verwijdering van obstakels, enz.), die ook zouden bijdragen tot talrijke ecosystemen (waterzuivering, droogte- en overstromingsbestrijding, ...). Herwildering is een betrekkelijk nieuw concept in de natuurbescherming, maar het is niettemin een belangrijke optie die in de natuurbescherming moet worden geactiveerd, en daarom wordt aangemoedigd, gesteund en ontwikkeld door de Europese Unie. Er zijn ook veel trends en benaderingen, en een schat aan literatuur over dit onderwerp waaruit projectontwikkelaars inspiratie kunnen putten.



Territoriale coalitiepartners

Bij de indiening van de aanvraag waren verschillende partijen betrokken. Deze lijst is niet exhaustief, aangezien het project inclusief en participatief wil zijn.



Nieuws

 


Evenementen

 



Contactformulier

Uw gegevens
Uw mededeling